مطالعات و کنترل کیفی
مطالعات و کنترل کیفی عبارت است از اطمینان از انجام عملیات پروژه و ارائه خدمات و حتی تولید و تهیه کالا طبق استانداردهای تعیین شده که از اصول اصلی و اساسی بوده که طی آن کلیه فعالیت ها تضمین کیفیت می شود. طی آن عملیاتی هم چون اندازهگیری یا آزمون صورت می گیرد که مشخص شود آیا محصول یا فرایند انجام پروژه با مشخصات فنی و استاندارد های مورد نظر مطابقت دارد یا ندارد.
مطالعات و کنترل کیفی تضمین کیفیت مطالعاتی است که شامل دو مورد ذیل است، می باشد:
- کلیه فعالیت های پیش از جمع آوری داده ها
- کیفیت بالای داده ها را در زمان جمع آوری اطلاعات
در اصل هدف اول و اصلی کنترل کیفیت تعیین منابع خطا و سوگرایی است.
در این بخش کیفیت داده ها ی جمع آوری شده بر اساس پروتکل اجرایی مورد ارزیابی قرار گرفته، خطا ها و علل آن مشخص و در نهایت محدودیت ها و اشکالات موجود رفع می گردد.
تاریخچه کنترل کیفیت
طبق نظریه ای تاریخ کنترل کیفیت با تاریخ صنایع و اختراعات هم زمان است، و این عمل از همان زمانی که انسان اقدام به ساخت ابزار ها و ضروریات مورد نیاز خود کرد، آغاز گردید. چراکه بشر از همان ابتدا قصد داشت بهبود کیفیت وسایل و ملزومات مورد نیاز خود را افزایش دهد. هرچند این مسئله تا زمان انقلاب صنعتی و تولیدات انبوه، جدی گرفته نمی شد.
مطالعات و کنترل کیفی در عملیات خاکی
به طور خلاصه این مطالعات شامل موارد ذیل می شوند:
- مطالعات ژئوتکنیک و مکانیک خاک
- مطالعات ژئوفیزیک و تعیین مقاومت الکتریکی خاک
- مطالعات زمین شناسی و زلزله خیزی
- طراحی و نظارت پروژه های خاکی
- خدمات کنترل کیفی بتن
- خدمات کنترل کیفی جوش
مطالعات ژئوتکنیک و مکانیک خاک
این مطالعات در زمینه موارد ذیل بحث و گفتگو می نماید:
- اجرای آزمایشات
- بررسی و تحلیل عملکرد مکانیکی زمین شناسی و خاک
- مقاومت مصالح طبیعی
مفاهیمی علمی که ژئوتکنیک در بر میگیرد عبارتند از:
- آزمایش خاک
- مکانیک خاک و سنگ
- آنالیز رفتار خاک تحت بارهای وارد بر آن
- مشخصات توده خاک یک منطقه
- اصول طراحی پی و فونداسیون
طی این مطالعات در محل اجرای پروژه رفتار سنگ و خاک با هدف بهسازی تحلیل می شود. کار هایی که طی این مطالعه صورت می گیرد عبارتند از:
- شناسایی لایه های تحت الارضی
- تعیین ویژگی های فیزیکی و مکانیکی آن ها
- تعیین نوع پی و عمق استقرار آن
- تعیین ظرفیت باربری پی
- تعیین ضریب عکس العمل خاک زیر پی جهت طراحی سازه ای پی
- طبقه بندی نوع زمین بر اساس آیین نامه 2800 ایران
- تعیین نوع سیمان مصرفی در بتن پی
- بررسی وضعیت آب زیر زمینی
- ارائه توصیه های فنی پی سازی
- مطالعه زمین شناسی و لرزه خیزی عمومی محدوده مورد مطالعه در حد اطلاعات و آمار
مطالعات ژئوفیزیک و تعیین مقاومت الکتریکی خاک
مطالعات ژئوفیزیک از جمله عمليات صحرايي ژئوفيزيكي بوده كه بر اساس این دو مورد طراحي شده است.
- انتقال جريان الكتريكي به داخل زمين
- اختلاف پتانسيل ايجاد شده بين دو نقطه براي بدست آوردن مقاومت ويژه عمق هاي مختلف زمين
مطالعات ژئوفیزیک از مطالعات و کنترل کیفی محسوب شده، اين مطالعات و عملیات بر اساس استانداردي مربوط به این عوامل ارائه می گردند:
- مقاومت جنس هاي مختلف خاك و سنگ
- دانسته هاي كه در مورد مقاومت الكتريكي موادی مثل آب، فلزات، حفرات و ...
مطالعات ژئوفیزیک در سرتا سر دنيا و حتی در کشور خودمان ايران توسط افراد متخصص صورت گرفته و نتايج قابل قبولی را در مورد اهداف زير ارائه مي دهد.
- اكتشاف سفره های آب زير زميني جهت احداث چاه آب
- اكتشاف منابع مختلف معدني
- كاربرد در اكتشافات باستان شناسي
- شناسايي مسير آب های زير زميني
- كاربرد در شناسايي ساختارهاي زمين شناسی
- مطالعه مسير های گذر آب و شناسايی سستی و سختی ديواره ها و كف در تونل و مترو
- شناسايي كلي و جزئي منطقه و ساختگاه مورد مطالعه و موثر جهت كاهش متراژ حفاري پيش بينی
- تعيين ميزان خورندگی محل انتقال لوله های گاز و نفت در زير زمين
- تعيين ميزان مقاومت الكتريكی زمين احداث پست های برق
- تعيين محل قنات قديمي
- تعيين شوری، شيرينی و نوع املاح موجود در آب
- تعيين سطح لغزش در مناطق داراي پتانسيل زمين لغزش
- تعيين ميزان تخلخل سنگ زير سطحي و ميزان نشست
- تعيين محل غارهاي كارستي و حفرات موجود در زير زمين
- ارائه شكل هندسي آبخوان
- شناسايي مناطق سست و سخت زير سطح زمين جهت تعيين ساختگاه سازه ها
- شناسايي مناطق آلوده
- تعيين محل مناسب برای احداث پل و كار گذاشتن پايه ها
- تعيين سستی ساختگاه سازه ها و شناسايی ضعيفترين قسمت بستر سازه ها
- شناسايی شكاف ها و محل های گذر آب ايجاد شده در بدنه سدهای خاكي و بتنی
- شناسايي مناطق سست و سخت مسير تونل ها
مطالعات زمین شناسی و زلزله خیزی
مطالعات زلزله خیزی و زمین شناسی از دیگر مطالعات و کنترل کیفی این که شامل تحلیل خطر زمین لرزه در یک محل خاص مربوط می شود. در شرایطی که زلزله مشخصی مد نظر باشد، خطرات لرزه ای به شکل تعینی و اگر اندازه، زمان و مکان زلزله قطعی نباشد، خطرات لرزه ای به شکل احتمالی مورد بررسی قرار می گیرد.
به طور کلی تحلیل خطر زمین لرزه ای به دو صورت ذیل انجام می گیرد.
- تعینی
- احتمالی
با مطالعه اثرات ساختگاهي در يک نقطه خاص، پارامتر های لرزه ای سطح زمين در اثر وقوع زمين لرزه های مورد نظر برآورد می شود. پارامترهای لرزه اي سطح زمين را می توان به صورت دو عنوان مهم زير دانست:
- بيشينه شتاب سطح زمين
- طيف طراحی
کاربرد های پایش لرزه ای و مطالعات زمین شناسی و زلزله خیزی
- پایش لرزه ای زمین لرزه های القایی در سدها
- پایش لرزه ای تراکم دینامیکی و تعیین محدوده امن برای سازه های مجاور
- پایش لرزهای حرکت قطارهای شهری زیرزمینی
- پایش لرزهای انفجارات معدنی و عمرانی
خدمات کنترل کیفی بتن
پس از توليد بتن كنترل كيفي بتن صورت می گیرد. هرچند با توجه به اصول حاكم بر تهيه نمونه از يك مجموعه بزرگ نمي توان اطمينان کامل حاصل کرد که تمام كيفيت مجموعه تأمين شود، چراکه بر روی همه بتن ها نمی توان آزمايش های كنترلی انجام داد.
با این وجود با رعايت آئين نامه ها و استاندارد های مربوط به بتن و اجرا آن ها این امکان وجود دارد که کیفیت مناسب و مطلوب تضمین شود.
ايجاد تضمين كيفيت بتن به این موارد وابسته بوده كه هيچ سطحي از كنترل كيفي نمي تواند جايگزين آن ها شود.
- رعايت آئين نامه ها و استاندارد های مربوط به بتن
- نظارت مستمر و جدي توسط دستگاه نظارت (مشاور)
- عوامل سازنده (پيمانكار)
اهداف كنترل كيفي بتن در مطالعات و کنترل کیفی
به طور کلی می توان گفت كنترل كيفي اجزاء تشكيل دهنده بتن و يا كنترل كيفي در روش های ذیل نوعی تضمين كيفيت براي بتن در قطعه يا سازه محسوب می شود.
- روش توليد بتن
- روش حمل بتن
- روش ريختن بتن
- روش تراكم بتن
- روش عمل آوري بتن
- روش انبار كردن اجزاء بتن
عموما" كنترل كيفي بتن در سه مرحله امکان پذیر است:
- كنترل كيفي بتن خميري (تازه)
- كنترل كيفي بتن سخت شده با تهيه قالب هائي از آن
- كنترل كيفي بتن سخت شده درون قطعه
كنترل كيفي بتن خميری
آزمايش رواني (اسلامپ) و تعيين دماي بتن و گاه وزن مخصوص بتن و درصد هواي آن معمول ترين كنترل كيفي بتن خميري است.
كنترل كيفي بتن سخت شده با تهيه قالب هائي از آن
نمونه هاي آزمايشی يا كنترلی و مقايسه مقاومت فشاری آن با مقاومت فشاری مشخصه بتن پروژه معمول ترين روش كنترل كيفي بتن سخت شده با تهيه قالب هایی از بتن است
كنترل كيفي بتن سخت شده درون قطعه
در این روش کنترل معمول ترين راه مغزه گيری از بتن و تعيين مقاومت فشاری آن انجام می شود.
بهرحال علاوه بر كنترل هاي معمول، مي توان كنترل هاي ديگري را با اهداف مشخص به انجام رسانيد كه در پروژه هاي عادي به ندرت مورد استفاده قرار مي گيرند.
از طريق تحليلی يا آزمايشی، كنترل كيفي قطعه بتني يا سازه بتنی و کنترل كيفی بتن مدنظر قرار داده می شود هرچند نتایج حاصله كاربرد های محدود تری دارند.
ترتیب مراحل كنترل كيفي بتن:
- مرحله نمونه گيری و يا انتخاب نمونه
- مرحله آماده سازی و آزمايش نمونه ها و آزمونه های اخذ شده
- مقايسه آن با مشخصات فني و يا ضوابط و معيارهاي آئين نامه ای
- بررسي بتن كم مقاومت (تنها در مورد بتن سخت شده و در مورد قطعه يا سازه)
مراحل فوق مستلزم صرف زمان و عمليات محاسباتی و آماری بوده که در نهایت منجر به قبول يا عدم قبول بتن يا قطعه بتنی مي شود.
در مطالعات و کنترل کیفی بتن نحوه انجام عملیات تضمین کیفیت در برگیرنده موارد زیر است:
- انجام آزمایش های کنترل کیفی مواد اولیه مصرفی
- آموزش دادن نیرو های انسانی
- کنترل کیفیت نیرو های انسانی
- ایجاد نمودن سازمان و مدیریت مناسب برای تولید
- ایجاد نمودن مدیریت کیفیت مناسب برای تولید
- کنترل کردن وسائل و دستگاه ها وکالیبره کردن وسائل اندازه گیری
- کنترل نمودن روش های تولید
- توجه کردن به دستورالعمل ها، آیین نامه ها، مشخصات فنی و ضوابط موجود اجرایی
مزایای تضمین خدمات کنترل کیفی بتن در مطالعات و کنترل کیفی
- کاهش احتمال مردود شدن محصول
- اقتصادی تر شدن تولید محصولی با کیفیت مناسب
- کاهش تعداد نمونه برداری جهت کنترل کیفی
- افزایش اطمینان به محصول تولید شده
- کاهش هزینه های کنترل کیفیت محصول
- کاهش زمان کنترل کیفی
- حفظ منابع طبیعی و مواد اولیه و کاهش افت و ریز
- کاهش آلودگی محیط زیست
- استفاده بهینه از نیروی انسانی و وسائل
روش های تضمین کیفیت بتن به عنوان یک محصول:
- کنترل کیفی اجزای بتن پس از تهیه یا تولید
- کنترل نحوه انبار کردن اجزای بتن در کارگاه
- کنترل کیفی اجزای بتن پس از انبار کردن طولانی یا غلط
- کنترل کارآیی، مهارت و دانش پرسنل دست اندرکار تولید بتن
- کنترل کیفی وسائل و دستگاه های تولید و حمل بتن
- کالیبره کردن باسکول ها و سیستم های سنجش وزنی یا حجمی اجزای بتن
- کنترل مقادیر و نسبت های بتن در هنگام ساخت
- کنترل رطوبت سنگدانه ها و نسبت آب به سیمان
- کنترل دستگاه های مخلوط کننده، روش و مدت اختلاط
- کنترل روش حمل و تخلیه بتن و کنترل دما
خدمات کنترل کیفی جوش در مطالعات و کنترل کیفی
برای بررسی کیفیت مواد و قطعات کنترل کیفی جوش انجام می شود. هرچند در بیشتر موارد آزمایشات کنترل کیفی برای بررسی کیفیت جوشکاری صورت می گیرد.
به طور کلی می توان گفت خدمات کنترل کیفی جوش از سری عملیات مطالعات و کنترل کیفی بوده که با استحکام بنا و ساختمان رابطه مستقیم دارد.
طی آزمایشاتی که در کنترل کیفی جوش در سازه های فلزی انجام می شود، مهندس ناظر پروژه می تواند این اطمینان را بدست بیاورد که سازه در عمل همان مقاومتی را که در تئوری محاسبه شده از خود نشان می دهد یا خیر.
اهميت خدمات کنترل کیفی جوش در ساخت ساز
- تخريب نشدن قطعات درصورت بازرسی
- تاييد شدن صلاحيت کار فنی جوشکار ها و مواد مصرفی
- شناسايی شدن و ارزيابی جوش باکیفیت
- تهيه PQR و WPS
- تطابق یافتن ساخت قطعات مطابق با استاندارد
- افزايش طول عمر مفيد و زمان سرويس دهی قطعات
- مشخص شدن محدوده پذيرش عيوب
- کاهش هزينه های توليد
